• امروز : یکشنبه, ۳۱ تیر , ۱۴۰۳
  • برابر با : Sunday - 21 July - 2024
1

اختلاف مرکز آمار و بانک مرکزی افزایش یافت

  • کد خبر : 40645
  • ۳۰ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۸:۵۳
اختلاف مرکز آمار و بانک مرکزی افزایش یافت

اکوایران: در اکثر موارد بین آمار اعلام شده از سوی بانک مرکزی و مرکز آمار تفاوت وجود داشته است، اما این تفاوت در رشد اقتصادی در سال 1402 به حدی بود که از نظر یک نهاد، بخش صنعت کوچکتر است و از دیدگاه یک نهاد دیگر، بزرگتر شده است.

اخبار اقتصادی، روش های مختلفی برای محاسبه رشد اقتصادی وجود دارد. به دلیل پیچیدگی فرآیند محاسبه شاخص و تفاوت در برخی روش های آماری، گاهی ارقام این شاخص که توسط دو نهاد رسمی یعنی مرکز آمار و بانک مرکزی اعلام می شود، متفاوت است.

آخرین گزارش مرکز آمار نشان می دهد که در سال 1402 رشد اقتصادی با احتساب نفت بیش از 5.5 درصد بوده است. این در حالی است که بر اساس آمار بانک مرکزی رشد اقتصادی ایران در سال گذشته کمتر از 5 درصد بوده است.

همچنین بر اساس محاسبات مرکز آمار، اندازه بخش صنعت در ایران بدون احتساب نفت و گاز در سال گذشته نسبت به 1401 کاهش یافته است، این در حالی است که محاسبات بانک مرکزی رشد 4.5 درصدی را برای این بخش اعلام کرده است. بخشی از این تفاوت به دلیل در نظر گرفتن «سال پایه» توسط این دو نهاد رسمی است و بخشی دیگر ممکن است به دلیل تفاوت در نحوه محاسبه باشد. با این حال، پوشیده نیست که تفاوت زیاد این آمارها مشکلات زیادی را برای سیاستگذاران به همراه خواهد داشت.

تفاوت 2.3 واحدی بین رشد اقتصادی دو نهاد آماری

مرکز آمار رشد اقتصادی را بر اساس سال پایه 1389 و بانک مرکزی آن را بر اساس سال پایه 1394 محاسبه کرده است.

بر اساس آمار اعلام شده از سوی مرکز آمار، کل رشد اقتصادی در سال گذشته 5.7 درصد بوده است. به عبارت دیگر، پای اقتصاد ایران در سال گذشته 5.7 درصد نسبت به 1401 رشد داشته است. این در حالی است که بر اساس گزارش بانک مرکزی رشد اقتصادی در سال گذشته 4.5 درصد بوده است. به عبارت دیگر نرخ مرکز آمار 2.3 واحد درصد بالاتر از نرخ بانک مرکزی بوده و به گفته مرکز آمار اقتصاد ایران افزایش حجم بیشتری داشته است.

اگر نفت را از محاسبات خارج کنیم رشد اقتصادی غیرنفتی حاصل می شود. این نرخ توسط مرکز آمار 3.4 درصد و بانک مرکزی 3.6 درصد اعلام شده است. به عبارت دیگر رشد اقتصادی غیرنفتی مرکز آمار 0.2 واحد درصد کمتر از بانک مرکزی است.

آنچه از این مقایسه آماری برمی آید این است که مرکز آمار رشد کل اقتصادی را بیشتر و بانک مرکزی رشد اقتصادی غیرنفتی را بیشتر اعلام کرده است. اما این تفاوت های آماری به شاخص کل و اختلاف چند واحدی کاهش نمی یابد.

آیا صنعت ایران کوچکتر یا بزرگتر شده است؟

همانطور که در بالا ذکر شد، پای اقتصادی به چند بخش اصلی تقسیم می شود. در روش ارزش افزوده، این بخش‌های کلی شامل «کشاورزی»، «صنعت و معدن به استثنای نفت»، «استخراج نفت و گاز» و «خدمات» است. رشد اقتصادی محاسبه شده برای کل اقتصاد نیز برای هر بخش به طور جداگانه برآورد می شود.

بر اساس گزارش مرکز آمار، رشد اقتصادی بخش «صنایع غیرنفتی و معدن» در سال گذشته منفی 0.5 درصد بوده است. به عبارت دیگر اندازه بخش صنعت بدون احتساب نفت و گاز نسبت به سال 2011 0.5 درصد کاهش یافته است.

این در حالی است که بر اساس ارقام اعلام شده از سوی بانک مرکزی، این بخش نه تنها انقباض نداشته، بلکه ۴.۵ درصد رشد داشته است.

اتفاق مشابهی در بخش “کشاورزی” تکرار شد. در حالی که مرکز آمار رشد اقتصادی این بخش را در سال گذشته منفی 2.2 درصد اعلام کرد، بانک مرکزی رشد بخش کشاورزی را مثبت 0.2 درصد ارزیابی کرد.

یعنی از نظر مرکز آمار، بخش کشاورزی ایران کوچکتر شده و از نظر بانک مرکزی این بخش از سال 1401 بزرگتر شده است.

اختلاف 5.6 واحدی رشد تولید نفت از مرکز آمار و بانک مرکزی

این تفاوت آماری در سایر بخش‌های اقتصاد نسبت به دوره‌های گذشته عمیق‌تر شده است. مرکز آمار سال گذشته رشد اقتصادی حوزه نفت و گاز را 20.3 درصد اعلام کرد، در حالی که بانک مرکزی این نرخ را 14.7 درصد اعلام کرد. یعنی بین رشد بخش نفت از مرکز آمار و بانک مرکزی حدود 5.6 واحد درصد تفاوت وجود دارد.

رشد اقتصادی گروه خدمات از سوی مرکز آمار 5.7 درصد و بانک مرکزی 3.8 درصد اعلام شد.

مشکلات تفاوت های آماری برای سیاست گذاران

همانطور که در بالا ذکر شد، تفاوت های آماری به ویژه در شاخص هایی مانند تولید ناخالص داخلی که محاسبه آن دارای پیچیدگی های زیادی است، مشکل غیرمنتظره ای نیست. مرکز آمار و بانک مرکزی برای رفع اثر اشتباهات احتمالی ردیفی را تحت عنوان خطاهای آماری در محاسبات خود لحاظ کرده اند.

با این حال، زمانی که این تفاوت عمیق تر می شود و حتی گاهی مسیری کاملاً متفاوت ترسیم می کند، هم برای سیاست گذاران و هم برای فعالان اقتصادی مشکل ساز می شود. سیاست هایی که در زمان مثبت بودن رشد اقتصادی گروه صنعتی اتخاذ می شود، قطعاً با سیاست هایی که در صورت منفی بودن رشد این بخش اتخاذ می شود متفاوت است. بنابراین، اختلاف آماری بالا و روندهای متفاوت شاخص‌ها ابتدا باعث سردرگمی سیاست‌گذاران در تعیین اهداف می‌شود.

این چالش نه تنها برای بخشی از اقتصاد، بلکه برای کل اقتصاد وجود دارد. در برنامه هفتم توسعه رشد اقتصادی 8 درصد پیش بینی شده است. وقتی یک واحد رشد 5.7 درصدی را اعلام می کند و واحد دیگر رشد 4.5 درصدی را اعلام می کند، مشخص نیست چقدر فاصله برای محاسبه مسیر باقی مانده برای رسیدن به اهداف برنامه توسعه باقی مانده است.

در نهایت، بسیاری از تفاوت های آماری باعث می شود که برخی از سیاست گذاران از آمارهای مختلف به نفع شرایط خود استفاده کنند. این تفاوت باعث می شود که سیاستگذار در مواقع لزوم به آمارهای بهتر قناعت کند و از پاسخگویی در مورد آمارهای نامطلوب تر از طریق همین آمار خودداری کند.

آشنایی با محاسبه رشد اقتصادی پیش نیاز درک آمار است.

برای درک دلیل تفاوت آمار، ابتدا لازم است با روش محاسبه رشد اقتصادی و مفاهیم اصلی آن آشنا شوید.

به بیان ساده، اگر تمام کالاها و خدمات تولید شده در داخل مرزهای یک کشور را در یک سال جمع آوری کنید، تولید ناخالص داخلی به دست می آید که نشان دهنده اندازه و حجم اقتصاد است. به عبارت دیگر، اگر کل اقتصاد را با یک پای مقایسه کنیم، تولید ناخالص داخلی به اندازه پای است.

از آنجایی که مقداری از افزایش اندازه پای اقتصاد ممکن است تحت تأثیر تورم باشد نه افزایش ارزش واقعی کالاها، تولید ناخالص داخلی را نسبت به یک سال خاص که «سال پایه» نامیده می‌شود، کاهش می‌دهند. بنابراین تولید ناخالص داخلی واقعی همان حجم پای اقتصاد است که اثر تورم از آن استخراج شده است.

حال اگر تغییر اندازه پای اقتصادی در هر سال نسبت به سال قبل محاسبه شود رشد اقتصادی حاصل می شود. برای سنجش اندازه اقتصاد و رشد آن مکانیسم های مختلفی طراحی شده است که یکی از آنها «محاسبه ارزش افزوده» است.

در این روش پای اقتصادی به چند قسمت اصلی تقسیم می شود و ارزش محصولات تولید شده در هر قسمت جمع و به عنوان تولید ناخالص داخلی گزارش می شود. مالیات غیرمستقیم نیز در ارزش این کالاها لحاظ می شود. بنابراین، حجم اقتصادی محاسبه شده به این روش، «تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار» نامیده می شود. اگر مالیات های غیر مستقیم از این رقم کسر شود، «تولید ناخالص داخلی به قیمت پایه» به دست می آید.

مرکز آمار حجم واقعی اقتصاد را با روش ارزش افزوده بر اساس قیمت های «بازاری» و بانک مرکزی بر اساس قیمت «پایه» اعلام می کند. بررسی ها حاکی از آن است که رشد اقتصادی ناشی از هر دو شاخص تفاوتی ندارد. به همین دلیل اکوایران در گزارش خود تفاوتی بین رشد ارزش افزوده قیمت های بازار و مبنای این دو نهاد قائل نشده است.

منبع اکو ایران

لینک کوتاه : https://akhbareghtesadi.com/?p=40645

ثبت دیدگاه

دیدگاهها بسته است.